
Overnames
Een bedrijf overnemen: stappenplan van zoektocht tot overdracht
Het hele overnametraject in volgorde: bedrijf zoeken, intentieverklaring, prijs en financiering, notaris en overdracht, plus wat je daarna bij KVK en fiscus regelt.
Wat je meeneemt uit dit stappenplan
- De KVK beschrijft negen stappen, van een koperprofiel tot de inschrijving na de koop. Begin met dat profiel: sector, regio, omvang, personeel, groeipotentie en budget.
- Bij een bv of nv loopt de koop van aandelen altijd via de notaris. Bij een eenmanszaak of vof koop je altijd activa en passiva, en is een notaris alleen nodig als er onroerend goed overgaat.
- Het personeel gaat mee. Volgens artikel 663 van boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (Nederland) gaan de rechten en plichten uit de arbeidsovereenkomsten van rechtswege over op de koper. De verkoper blijft nog een jaar naast de koper hoofdelijk aansprakelijk voor schulden van vóór de overgang.
- Een intentieverklaring is meestal niet bindend voor de koop zelf. Geheimhouding en exclusiviteit zijn dat wel.
- Prijs en waarde zijn niet hetzelfde. Een waardering is een rekenuitkomst, de prijs wordt onderhandeld. De KVK noemt minimaal drie jaar jaarcijfers als basis.
- Financieren doe je meestal met een mixeigen geld, bank, achtergestelde lening van de verkoper en eventueel een investeerder.
Oriëntatie en zoeken
Schrijf eerst een koperprofiel. Welke sector, welke regio, hoe groot, met of zonder personeel, en hoeveel kun je betalen? Met dat profiel zoek je gericht in databanken, bij brancheorganisaties, via overnameadviseurs en in je eigen netwerk. De KVK onderscheidt drie routes: een management buy-in (je komt van buiten), een management buy-out (je koopt het bedrijf waar je werkt) en de overname van een familiebedrijf.
Controleer elk kandidaatbedrijf in het Handelsregister voordat je verder praat, zoals de KVK adviseert. Vergelijk wat daar staat met wat de verkoper vertelt.
Verkoopmemorandum en intentieverklaring
De verkoper vraagt meestal eerst om een geheimhoudingsverklaring. Daarna krijg je het verkoopmemorandum: geschiedenis, rechtsvorm, cijfers, personeel en reden van verkoop. Lees vooral omzet, kosten en risico's, en vraag naar wat ontbreekt.
Daarna leg je de hoofdafspraken vast in een intentieverklaring. De KVK noemt als mogelijke onderdelen:
- partijen en geldigheidsduur;
- wat er verkocht wordt (aandelen of bepaalde activa) en hoe er betaald wordt, ook een eventuele earn-out;
- geheimhouding en exclusiviteit;
- tijdpad voor due diligence, contract en overdracht;
- de wijze waarop waarde en prijs worden bepaald;
- een verbod om elkaars personeel te benaderen en eventueel een concurrentiebeding voor de verkoper.
De afspraken over de koop zijn meestal niet bindend. Zo kan de overname afhangen van de uitkomst van het onderzoek of van de financiering. Een partij kan dus in principe terug tot het koopcontract getekend is. De KVK waarschuwt wel dat terugtrekken zonder goede reden in strijd kan zijn met de goede trouw, zodat de ander kosten en soms gederfde winst kan claimen. Laat de intentieverklaring door een jurist opstellen.
Het onderzoek zelf staat in due diligence bij een bedrijfsovername. Hoe de bevindingen in garanties en vrijwaringen terechtkomen, lees je in de overnameovereenkomst.
Waarde en prijs
De KVK noemt drie rekenmethoden. Bij discounted cashflow (DCF) volgt de waarde uit de verwachte vrije kasstromen. De intrinsieke waarde is het verschil tussen de waarde van de activa en de schulden. Bij de rentabiliteitswaarde stel je de winst gelijk aan een gewenst rendement. Elke methode heeft voor- en nadelen, schrijft de KVK, en een waardering is niet de vraagprijs.
De KVK geeft ook drie aandachtspunten voor de prijs. Neem minimaal drie jaar jaarcijfers, inclusief schulden en lopende verplichtingen. Beoordeel wat er onder jouw leiding met omzet en klanten gebeurt. Reken goodwill mee, zoals reputatie, trouwe klanten en ervaren personeel, maar niet de persoonlijke goodwill van de verkoper, want die gaat bij het vertrek vaak mee.
Een rekenvoorbeeld met aangenomen cijfers
Onderstaand voorbeeld is geen praktijkcase. Alle bedragen en de vermenigvuldigingsfactor zijn aangenomen om de redenering te laten zien. We noemen geen markttarieven, omdat we daarvoor geen openbare bron hebben.
- De jaarrekening toont een EBITDA van € 180.000.
- De eigenaar betaalt zichzelf € 70.000 loon, terwijl een directeur die zijn werk overneemt € 100.000 kost. Correctie: min € 30.000.
- Eenmalige juridische kosten van € 20.000 horen niet bij de gewone bedrijfsvoering. Correctie: plus € 20.000.
- Genormaliseerde EBITDA€ 170.000.
- Met een aangenomen factor van 2,5 tot 3,5 komt de bedrijfswaarde uit op € 425.000 tot € 595.000. Een vraagprijs van € 500.000 valt daarbinnen.
Redactionele suggestie: vraag aan een accountant welke factor in jouw branche gangbaar is en laat de correcties in stap 2 en 3 controleren. Bij deze factoren verschuift elke € 10.000 afwijking in de genormaliseerde EBITDA de waarde met € 25.000 tot € 35.000.
Financiering
Ondernemersplein noemt als gangbare vormen een banklening, microkrediet, investeerders en crowdfunding, en je mag ze combineren tot een financieringsmix: de bank financiert een deel, de koper brengt eigen geld in en de verkoper leent het resterende deel. Een lening van de verkoper heet een achtergestelde lening: bij faillissement wordt de verkoper als laatste terugbetaald, en een financier rekent haar mee als eigen vermogen. Andere vormen zijn een winstrecht voor de verkoper, een earn-out waarbij een deel van de prijs pas volgt als afgesproken omzet- of winstdoelen gehaald zijn, huurkoop, en geleidelijke overname via een vof of in aandelenpakketten.
Het voorbeeld van Ondernemersplein voor een overname van € 500.000: de bank financiert de helft, de koper brengt een kwart in en de verkoper leent € 125.000, terug te betalen in vijf jaar tegen 8 procent rente. Rekenen we dat door met aannames, dan ziet de jaarlijkse last er zo uit:
| Onderdeel | Bedrag | Aanname | Jaarlast |
|---|---|---|---|
| Banklening | € 250.000 | 6% rente, 7 jaar, annuïteit (aanname) | ca. € 44.800 |
| Lening verkoper | € 125.000 | 8%, 5 jaar (bron), annuïteit (aanname) | ca. € 31.300 |
| Eigen geld | € 125.000 | ||
| Totaal aflossing en rente | ca. € 76.100 |
Stel dat het bedrijf na belasting en noodzakelijke investeringen € 100.000 per jaar aan vrije kasstroom overhoudt (aanname). Dan is de buffer ongeveer € 23.900. Een tegenvaller in omzet of marge van die orde van grootte maakt de aflossing al moeilijk. Rekenen met een dergelijke dekking is een manier om te zien of de prijs betaalbaar is, los van de vraag of hij redelijk is.
Ondernemersplein noemt ook overdracht tegen de fiscale boekwaarde na minimaal drie jaar werken in het bedrijf, voor eenmanszaak, vof, cv en maatschap. Dat geeft een latente belastingschuld mee. Vraag een fiscalist of je ervoor in aanmerking komt. Betrek financiers vroeg en leg alle afspraken schriftelijk vast.
Ondertekening, notaris en overdracht
De rechtsvorm bepaalt de route, zegt de KVK:
- Aandelentransactie(bv, nv): alle aandelen gaan over, dus het hele bedrijf met activa, schulden, rechten, personeel, contracten en vergunningen. Dit gaat altijd via een notariële akte.
- Activa-passivatransactie(altijd bij een eenmanszaak of vof, bij een bv als dat is afgesproken): in het koopcontract staat welke activa en schulden overgaan. Bankrekeningen, openstaande crediteuren en leningen blijven doorgaans bij de verkoper. Een notaris is alleen nodig bij overdracht van onroerend goed.
Is er een huurcontract voor de bedrijfsruimte? Ondernemersplein wijst op indeplaatsstelling, waarbij de nieuwe eigenaar het contract onder dezelfde voorwaarden en tegen dezelfde prijs overneemt. Bij een aandelentransactie gaat intellectueel eigendom, zoals merken en octrooien, mee met de bv. Bij een activa-passivatransactie moet je per onderdeel afspreken of het overgaat.
Leg in het koopcontract prijs, garanties en wat er met machines, voorraad, contracten en vergunningen gebeurt vast. Laat het controleren door een jurist. Meer over de algemene opzet van zakelijke overeenkomsten staat in contracten tussen bedrijven opstellen.
Na de overdracht: KVK, belasting en administratie
Bij een activa-passivatransactie moeten de wijzigingen bij de KVK worden doorgegeven, en tot de verwerking blijft de verkoper formeel eigenaar. Neem je een eenmanszaak of vof over, dan krijgt het bedrijf een nieuw KVK-nummer en moet je het opnieuw inschrijven, ook op afspraak. Bij een aandelentransactie meldt meestal de notaris of de koper de wijzigingen.
Voor de btw geldt volgens de KVK dat er over de overdracht geen btw verschuldigd is en dat de koper de btw-verplichtingen overneemt. De verkoper blijft aansprakelijk voor btw-schulden tot het moment van overdracht en doet nog een laatste aangifte. Voor de inkomstenbelasting behandelt de Belastingdienst een overdracht als bedrijfsbeëindiging. De verkoper kan stakingswinst hebben. Overdrachtsbelasting speelt bij onroerend goed. Spreek in het contract af wie de administratie bewaart: de KVK noemt minimaal zeven jaar, bij onroerend goed tien jaar.
Bronnen
- KVK: stappenplan bedrijf overnemen
- KVK: zo maak je een intentieverklaring met je koper
- KVK: bedrijf waarderen
- KVK: de overdracht van je bedrijf
- Ondernemersplein: bedrijfsovername financieren
- Ondernemersplein: juridische zaken bij verkoop van een bedrijf
- Wettenbank: Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikelen 662 en 663
- Belastingdienst: u draagt uw onderneming over
