
Contracten
Algemene voorwaarden in zakelijke contracten: wanneer gelden ze?
Voor toepasselijkheid gelden drie cumulatieve stappen: (1) de voorwaarden tijdig van toepassing verklaren, (2) aanvaarding door de wederpartij en (3) het voldoen aan de informatieplicht.
Wanneer gelden algemene voorwaarden? Het korte antwoord
Voor toepasselijkheid gelden drie cumulatieve stappen: (1) de voorwaarden tijdig van toepassing verklaren, (2) aanvaarding door de wederpartij en (3) het voldoen aan de informatieplicht. Ontbreekt een van de drie, dan zijn de voorwaarden in beginsel niet van toepassing of kan een afzonderlijk beding sneuvelen.
De kernnuance is het verschil tussen gebondenheid en aanvechtbaarheid. Volgens artikel 6:232 BW is een wederpartij ook gebonden als de gebruiker bij contractsluiting begreep of moest begrijpen dat zij de inhoud niet kende. Gebondenheid kan dus bestaan zonder dat de wederpartij de tekst heeft gelezen.
Bood de gebruiker geen redelijke mogelijkheid om van de voorwaarden kennis te nemen, dan is een beding in die voorwaarden vernietigbaar volgens artikel 6:233 BW. De voorwaarden binden dan wel, maar de wederpartij kan dat concrete beding uit de overeenkomst stoten — bijvoorbeeld als het haar onredelijk bezwarend is.
Drie cumulatieve stappen voor toepasselijkheid van algemene voorwaarden
- Tijdig van toepassing verklarenVerklaar de algemene voorwaarden vóór contractsluiting, bijvoorbeeld in de offerte.
- Aanvaarding door de wederpartijDe wederpartij moet de toepasselijkheid uitdrukkelijk of stilzwijgend aanvaarden.
- InformatieplichtBied een redelijke mogelijkheid om van de voorwaarden kennis te nemen.
Gebondenheid vs. vernietigbaarheid van een beding
- GebondenheidWederpartij is gebonden aan de algemene voorwaarden, ook als zij de inhoud niet kende, mits de gebruiker dit begreep of moest begrijpen (art. 6:232 BW).
- VernietigbaarheidEen beding is vernietigbaar als geen redelijke mogelijkheid is geboden om van de voorwaarden kennis te nemen (art. 6:233 BW).
Wat zijn algemene voorwaarden — en wat valt er niet onder?
Artikel 6:231 BW definieert algemene voorwaarden als ‘een of meer bedingen die zijn opgesteld teneinde in een aantal overeenkomsten te worden opgenomen’. De definitie zondert bedingen uit die de kern van de prestatie aangeven, mits die duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd.
Het gaat dus om bedingen die de opsteller in meerdere overeenkomsten wil gebruiken en die niet de kernprestatie zelf bepalen. Voorbeelden zijn een exoneratiebeding (uitsluiting of beperking van aansprakelijkheid) en een forumkeuzebeding dat de bevoegde rechter aanwijst.
Ook door branches of verenigingen opgestelde sets vallen eronder, zoals de FENEX-voorwaarden (vernieuwd per 1 mei 2018) of de Condities van de Nederlandse Zuidvruchten Vereniging.
Kernbedingen zijn geen algemene voorwaarden. Een kernbeding is een beding van zo wezenlijke betekenis dat de overeenkomst er zonder dat beding niet tot stand zou zijn gekomen. Zonder dat beding zou er geen wilsovereenstemming bestaan over het wezen van de overeenkomst.
In de parlementaire geschiedenis staan als voorbeelden: de door de wederpartij te betalen prijs, de hoeveelheid, het gewicht of de kwaliteit van verkochte soortzaken, de omvang van de dekking bij een verzekeringsovereenkomst en de reisduur bij een reisovereenkomst. Zulke bedingen horen expliciet te worden overeengekomen, bijvoorbeeld in de offerte of in het contract.
De consequentie is praktisch: staat een kernbeding toch in de algemene voorwaarden, dan is de wederpartij daaraan niet zonder meer gebonden. Omdat een kernbeding niet onder de definitie valt, is zij er niet aan gebonden als zij er niet expliciet mee akkoord is gegaan; zijn kernbedingen wel in de algemene voorwaarden opgenomen, dan zijn ze ongeldig.
Wie prijs, hoeveelheid, kwaliteit of dekkingsomvang wil vastleggen, zet die afspraak dus in het contract zelf en niet in de kleine lettertjes.
Stap 1: verklaar de voorwaarden van toepassing vóór het sluiten van de overeenkomst
De hoofdregel: verklaar algemene voorwaarden van toepassing vóór contractsluiting. Een overeenkomst komt tot stand door aanbod en aanvaarding (artikel 6:217 BW); de verklaring moet daarin tijdig zijn meegenomen.
Neem daarom een standaardzinsnede op in uw offertes en contracten: dat en welke algemene voorwaarden van toepassing zijn. De offerte is de aangewezen plek, omdat die het aanbod vormt waarop de wederpartij vervolgens ingaat.
Een van toepassing verklaring die pas op de factuur staat, komt doorgaans te laat. Facturatie vindt in de regel plaats nadat de overeenkomst tot stand is gekomen, zodat de verwijzing na het sluitingsmoment komt. De rechtspraak kent casuïstische uitzonderingen, maar blijf bij de hoofdregel om discussie over toepasselijkheid te voorkomen.
Hanteert uw onderneming meerdere soorten algemene voorwaarden, dan moet duidelijk zijn welke set van toepassing is — of welke set op welk onderdeel van de prestatie ziet. Dat geldt bijvoorbeeld als u zowel producten als diensten levert en daarvoor verschillende voorwaarden gebruikt. Een algemene verwijzing naar ‘onze algemene voorwaarden’ is dan onvoldoende concreet.
Stap 2: de wederpartij moet de voorwaarden aanvaarden
Voor aanvaarding gelden in beginsel de gewone regels van aanbod en aanvaarding uit artikel 6:217 BW en verder. De wederpartij moet de toepasselijkheid van uw algemene voorwaarden uitdrukkelijk of stilzwijgend aanvaarden. Uitdrukkelijke aanvaarding heeft de voorkeur: het is het duidelijkst en geeft de minste bewijsproblemen.
Soms is uitdrukkelijke aanvaarding zelfs noodzakelijk. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde over een zaak waarin de beoogde overeenkomst uitsluitend in de algemene voorwaarden stond. De toepasselijkheid had uitdrukkelijk moeten worden aanvaard. Dat was niet gebeurd, waardoor de voorwaarden niet van toepassing waren (ECLI:NL:GHARL:2018:5138).
Legt u de afspraken in belangrijke mate in de voorwaarden zelf vast, dan is stilzwijgende aanvaarding een reëel risico.
Stilzwijgende aanvaarding is juridisch mogelijk, maar roept discussie op over de vraag of er wel is aanvaard. Artikel 6:232 BW bepaalt dat een wederpartij ook gebonden is als de gebruiker bij contractsluiting begreep of moest begrijpen dat zij de inhoud niet kende.
Wie de voorwaarden aanvaardt, aanvaardt ze bovendien als geheel: later kan de wederpartij zich er niet op beroepen dat bepaalde bedingen geen werking jegens haar hebben. Leg de aanvaarding daarom vast — via ondertekening of een bevestiging per e-mail — in plaats van te vertrouwen op stilte.
Stap 3: bied een redelijke mogelijkheid om kennis te nemen
De derde stap is de informatieplicht: de gebruiker moet de wederpartij een redelijke mogelijkheid bieden om van de algemene voorwaarden kennis te nemen. Artikel 6:234 lid 1 BW regelt hoe die mogelijkheid kan worden geboden.
Voldoet de gebruiker niet aan deze verplichting, dan is een beding in de algemene voorwaarden vernietigbaar volgens artikel 6:233 BW. Dit is dwingend recht: er kan bij overeenkomst niet van worden afgeweken.
Houd de twee niveaus uit elkaar. Gebondenheid aan de voorwaarden volgt uit stap 1 en 2: tijdig van toepassing verklaren en aanvaarding. De informatieplicht bepaalt vervolgens of de wederpartij zich tegen een concreet beding kan verweren.
In de rechtspraak is van belang of de wederpartij het beding kende of geacht kon worden het te kennen.
De Hoge Raad overwoog in Geurtzen/Kampstaal (1 oktober 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2977) dat aan de strekking van artikel 6:234 lid 1 BW recht wordt gedaan. Dat is het geval als de wederpartij zich tegenover de gebruiker niet op vernietigbaarheid van een beding kan beroepen. Zij moet toen de overeenkomst werd gesloten met dat beding bekend zijn geweest of geacht zijn daarmee bekend te zijn.
Let op de stelplicht. De partij die de vernietiging inroept, is de wederpartij van de gebruiker. Zij moet gemotiveerd stellen dat haar geen redelijke mogelijkheid is geboden om van de voorwaarden kennis te nemen.
Praktisch betekent dit dat de gebruiker baat heeft bij aantoonbare verstrekking: een bijgevoegde pdf bij de offerte, een link naar de juiste en actuele versie, of een ondertekende akkoordverklaring. Hoe navolgbaar u de verstrekking vastlegt, hoe kleiner de kans dat een beding op dit punt wordt vernietigd.
Wanneer is een beding onredelijk bezwarend?
Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar als het onredelijk bezwarend is voor de wederpartij. Bij die beoordeling let de rechter op de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de wijze waarop de voorwaarden tot stand zijn gekomen, de wederzijds kenbare belangen van partijen en de overige omstandigheden van het geval.
Het gaat om de gevolgen die het beding voor die partij meebrengt. Daarbij tellen niet alleen gevolgen die zich daadwerkelijk hebben voorgedaan, maar ook gevolgen waaraan zij vanaf de contractsluiting eventueel wordt blootgesteld. Enig financieel nadeel is geen vereiste: een beding kan ook onredelijk bezwarend zijn als het niet tot financieel nadeel leidt.
De genoemde gezichtspunten zijn niet limitatief; de wet geeft geen uitputtende lijst. Sommige factoren werken de andere kant op.
Een nadelig beding kan bijvoorbeeld worden gecompenseerd door een ander beding, waardoor het niet onredelijk bezwarend is. En als over de inhoud van de voorwaarden uitvoerig is onderhandeld, weet de wederpartij goed waarmee zij instemt — dat weegt mee in de beoordeling.
Voor overeenkomsten tussen een consument en een handelaar biedt de wet extra houvast via de zwarte lijst (artikel 6:236 BW) en de grijze lijst (artikel 6:237 BW). Een beding op de zwarte lijst is zonder meer onredelijk bezwarend; bij een beding op de grijze lijst wordt het vermoed onredelijk bezwarend te zijn, en moet de handelaar het tegendeel aantonen.
In zuiver zakelijke contracten spelen die lijsten niet rechtstreeks, maar ze geven wel een indicatie van bedingen die al snel als bezwarend worden gezien.
Gevolgen in de praktijk en aandachtspunten voor zakelijke contracten
Gelden de algemene voorwaarden niet, dan hebben ze geen werking jegens de wederpartij. De overeenkomst valt dan terug op de wet en op wat partijen individueel hebben afgesproken — zonder de exoneraties, forumkeuzes en andere standaardbedingen waarop u had gerekend.
Wordt één beding vernietigd, dan is dat beding ongeldig en maakt het geen deel meer uit van de overeenkomst. De rest van het contract blijft in beginsel staan. Het verschil is dus groot: geen toepasselijkheid raakt uw hele set, vernietiging raakt het specifieke beding.
Aandachtspunten die dit in de hand werken:
(1) Verklaar de voorwaarden tijdig van toepassing, in de offerte of bij contractsluiting, en niet pas op de factuur.
(2) Duid de juiste set aan als u meerdere soorten voorwaarden hanteert, en geef per set aan op welk onderdeel van de prestatie die ziet.
(3) Verstrek de voorwaarden vóór of bij contractsluiting op een manier die u later kunt aantonen.
(4) Laat de aanvaarding bevestigen, via ondertekening of schriftelijke akkoordverklaring, in plaats van te vertrouwen op stilzwijgende aanvaarding.
(5) Loop de inhoud na op kernbedingen die in het contract zelf thuishoren en op bedingen die als onredelijk bezwarend kunnen worden aangemerkt.
Aandachtspunten voor toepasselijkheid en geldigheid
- Verklaar de voorwaarden tijdig van toepassing, in de offerte of bij contractsluiting, en niet pas op de factuur.
- Duid de juiste set aan als u meerdere soorten voorwaarden hanteert, en geef per set aan op welk onderdeel van de prestatie die ziet.
- Verstrek de voorwaarden vóór of bij contractsluiting op een manier die u later kunt aantonen.
- Laat de aanvaarding bevestigen, via ondertekening of schriftelijke akkoordverklaring, in plaats van te vertrouwen op stilzwijgende aanvaarding.
- Loop de inhoud na op kernbedingen die in het contract zelf thuishoren en op bedingen die als onredelijk bezwarend kunnen worden aangemerkt.



