
Franchise
Franchise in Nederland: rechten, plichten en entreegeld
Als franchisenemer sluit je als zelfstandig ondernemer aan bij een keten met een formule of concept, zoals een restaurant- of winkelketen.
Franchise in Nederland: spelregels en bescherming in het kort
Als franchisenemer sluit je als zelfstandig ondernemer aan bij een keten met een formule of concept, zoals een restaurant- of winkelketen. Je onderneemt onder de naam en volgens de formule van de franchisegever, met een eigen bedrijf en eigen verantwoordelijkheid, binnen de kaders van het concept.
Deze praktische uitleg over de rechten en plichten van franchisenemers in Nederland volgt de route van de franchiseovereenkomst: vóór het tekenen, tijdens de looptijd en bij de financiële verplichtingen, met aandacht voor het entreegeld.
De franchisegever is merkhouder; de franchisenemer is winkelier. Bekende formules zijn Blokker, Hema, Albert Heijn, McDonald’s en Gamma.
Voor de franchisesector gelden in Nederland specifieke regels. Die beschermen de franchisenemer; je moet je eraan houden. De Wet franchise versterkt de positie van franchisenemers en bevordert een evenwichtigere relatie tussen franchisegever en franchisenemer.
De Eerste Kamer nam die aan op 30 juni 2020. De Wet franchise trad op 1 januari 2021 in werking. Daarmee heeft de franchiseovereenkomst voor het eerst een wettelijke regeling.
De Wet franchise bevat specifieke wettelijke regels voor franchising.
De wet bevat dwingendrechtelijke regels ter bescherming van in Nederland gevestigde franchisenemers. Partijen mogen niet ten nadele van de franchisenemer afwijken. Zit de franchisegever buiten Nederland en de franchisenemer in Nederland, dan is afwijken van de wet niet toegestaan. Artikel 7:922 BW sluit aan bij internationale rechtsverhoudingen.
De regels bestrijken onder meer: bedrijfsinformatie uitwisselen, het franchisecontract tekenen, bedenktijd, wijziging van het franchisecontract, verplichtingen van de franchisegever, overleg tussen partijen en beëindiging van de franchiseovereenkomst.
Vóór de wet golden geen wettelijke voorschriften voor de franchiseovereenkomst. Zelfregulering via de Nederlandse Franchise Code en de Europese Erecode inzake Franchising bleek onvoldoende effectief, vooral voor de bescherming van franchisenemers. Daarom kwam de Wet franchise.
De wet regelt onder meer de informatieplicht vóór het sluiten van de overeenkomst (artikel 7:913 BW), een bedenktijd van vier weken en instemmingsrecht bij bepaalde wijzigingen (artikel 7:921 BW).
Zit de franchisegever in Nederland en de franchisenemer buiten Nederland, dan mogen partijen contractueel van de bepalingen afwijken. Dat geldt ook als zij in de overeenkomst kiezen voor Nederlands recht.
Rechten vóór het tekenen: informatieplicht en vier weken bedenktijd
Voor je een franchiseovereenkomst aangaat, moet je bedrijfsinformatie inwinnen. Zo onderzoek je hoe gezond de franchise is en welke risico's je loopt. De franchisegever heeft een wettelijke informatieplicht: hij moet jou voldoende gegevens geven om te overzien waarmee je instemt (artikel 7:913 BW).
De franchisegever verstrekt in ieder geval de franchiseovereenkomst met alle bijlagen en een uitleg van de franchiseformule. Ook geeft hij aan op welke manier en met welke frequentie franchisegevers en franchisenemers overleggen, plus de contactgegevens van andere franchisenemers.
Verder krijg je een overzicht en uitleg van de vergoedingen, investeringen en financiële bijdragen die je moet betalen, zoals de startbijdrage (entree fee) en marketingkosten. Ook lees je op welke manier en met welke frequentie je de franchisegever om omzetcijfers kunt vragen om de financiële gezondheid te controleren.
Daarnaast verstrekt hij alle informatie over de financiële situatie van de franchisegever. Hij geeft financiële informatie over jouw nieuwe locatie; ontbreken die, dan gaat het om vergelijkbare franchisevestigingen. Ook geeft hij alle verdere informatie die voor jou belangrijk is.
Daarnaast geldt een bedenktijd, ook wel standstill genoemd. Die duurt vier weken en gaat vooraf aan het ingaan van de franchiseovereenkomst. In die vier weken mag de franchisegever de conceptovereenkomst niet veranderen, behalve als dat belangrijk is voor jou.
Hij mag het franchisecontract en de bijbehorende overeenkomsten niet afsluiten; geheimhoudingsovereenkomsten uitgezonderd. Ook mag hij geen betalingen of investeringen voor de franchiseovereenkomst vragen.
Op de bedenktijd bestaan uitzonderingen. Gaat het om verlenging van een bestaand franchisecontract of om een overeenkomst met een dochtermaatschappij van de franchisegever? Dan gelden de eerste twee voorwaarden niet: het verbod om de conceptovereenkomst te wijzigen en het verbod om het contract al af te sluiten. Ga per situatie na welke onderdelen van de bedenktijd voor jou precies gelden.
Rechten tijdens de overeenkomst: overleg, wijzigingen en instemmingsrecht
De franchiseverhouding is geen vrijblijvende afspraak: er zijn wederzijdse rechten en plichten. Overleg en samenwerking hebben een formelere vorm gekregen.
Wil de franchisegever het franchisecontract veranderen, dan moet hij franchisenemers op tijd laten weten wat de veranderingen en de financiële gevolgen zijn. Voor wijzigingen in de formule die investeringen of kosten meebrengen, en voor wijzigingen van financiële afspraken, is vooraf instemming nodig van de meerderheid van de in Nederland gevestigde franchisenemers (artikel 7:921 BW).
Zorgen de veranderingen voor omzetverlies? Dan is ook eerst toestemming nodig. Daarnaast heeft de franchisenemer instemmingsrecht wanneer de franchiseformule in zijn nadeel wordt gewijzigd.
Een goed functionerende overlegstructuur helpt om die rechten te gebruiken. Door de wet zijn beter georganiseerde overlegstructuren ontstaan, zoals franchiseraden, overlegplatformen en franchisenemersverenigingen. Een goed functionerende vereniging neemt veel werk uit handen en bevordert constructieve samenwerking binnen de formule.
Let op de grenzen van deze rechten. Of je een beroep kunt doen op instemmingsrecht en hoe het overleg moet plaatsvinden, hangt af van het contract en de wet. Laat die bepalingen vóór ondertekening door een jurist met franchisekennis vertalen naar jouw situatie.
Plichten van franchisegever en franchisenemer
De franchisegever heeft verschillende verplichtingen. Hij moet informatie verstrekken, ook over de financiële situatie en over de vestiging of vergelijkbare vestigingen. Hij faciliteert het overleg met franchisenemers en meldt wijzigingen tijdig, inclusief de financiële gevolgen. Ook moet hij zich houden aan de norm van goed franchisegeverschap.
Goed franchisegeverschap en het verstrekken van alle relevante informatie zijn open normen. Ze bieden ruimte voor interpretatie en zorgen voor rechtsonzekerheid. Met name kleinere ondernemers vinden het lastig te bepalen wat precies van hen wordt verwacht.
Aan de kant van de franchisenemer staan de verplichtingen uit de overeenkomst. Je leidt het bedrijf volgens de franchiseformule en houdt je aan de afspraken met de franchisegever. In het franchisecontract worden die afspraken vastgelegd, bijvoorbeeld over de looptijd, verzekeringen en het bedrijfspand. Ook staat in het contract welke vergoedingen je als franchisenemer moet betalen om te franchisen.
Die twee kanten hangen samen: de informatie- en overlegplicht van de franchisegever stelt jou in staat de formule te volgen en afspraken na te komen. Noteer bij het doornemen van het contract per verplichting wat er van jou wordt verwacht, welke informatie je daarvoor nodig hebt en op welk moment je die kunt opvragen.
De regels besteden ook aandacht aan het beëindigen van de franchiseovereenkomst. Ook daarover wil je vooraf weten wat is afgesproken.
Entreegeld en overige franchisebijdragen
Franchise brengt financiële verplichtingen mee. Die horen in het contract te staan. De franchisegever moet je een overzicht en uitleg geven van de kosten die je moet betalen, waaronder vergoedingen, investeringen en financiële bijdragen. Voorbeelden zijn de startbijdrage (entree fee) en marketingkosten.
De wet noemt de startbijdrage (entree fee) en de marketingkosten als voorbeelden van financiële bijdragen. De hoogte staat niet in de wet, maar volgt uit de franchiseovereenkomst en verschilt per formule.
Het entreegeld is een eenmalige vergoeding die je bij de start aan de franchisegever betaalt. De vergoeding geldt als compensatie voor de door de franchisegever opgebouwde goodwill. Meestal ligt het entreegeld tussen € 2.500 en € 15.000. De hoogte hangt onder meer af van de naamsbekendheid en leeftijd van de formule, het type samenwerking en de werving- en selectiekosten.
Naast het entreegeld betaal je een periodieke fee, de franchisefee. De franchisegever betaalt daaruit de kosten om de formule actueel te houden.
Het entreegeld wordt meestal in vijf jaar afgeschreven. Dat is ook de looptijd van de meeste franchisecontracten. Deze kosten neem je samen met de andere kosten mee in de exploitatiebegroting.
Onder voorwaarden kun je over de entreefee investeringsaftrek claimen. Dat kan een voordeel van maximaal 25% over het betaalde bedrag opleveren. De entreefee moet dan als bedrijfsmiddel gelden en bij verkoop nog restwaarde hebben.
De franchisegever informeert je jaarlijks in hoeverre de opslagen of andere financiële bijdragen die je in het voorafgaande boekjaar op zijn verzoek hebt betaald, de kosten of investeringen dekken waarvoor ze bedoeld waren (Staatsblad 2020, 251).
In het franchisecontract staat welke vergoedingen je moet betalen om te franchisen. Vraag om een volledig gespecificeerd overzicht per post: de eenmalige bijdrage bij de start, doorlopende vergoedingen, bijdragen voor marketing en promotie, en investeringen in je bedrijf of in de formule. Laat ook het betaalmoment per post opnemen.
Naast de bijdragen aan de franchisegever lopen er kosten voor je eigen bedrijf. Het contract regelt ook de contractsduur, verzekeringen en het bedrijfspand. Zet die posten naast de vergoedingen voordat je tekent.
De informatiepositie vóór het tekenen is cruciaal: je moet vooraf de financiële gezondheid van de franchise kunnen controleren.
De franchisegever moet daarom aangeven op welke wijze en met welke regelmaat je omzetcijfers kunt opvragen. Hij moet ook financiële informatie geven over jouw nieuwe locatie. Zijn er voor jouw locatie nog geen gegevens, dan gaat het om vergelijkbare vestigingen. Neem die gegevens mee in je eigen berekening voordat je ondertekent, betaalt of investeert.
Een terugkerend risico is dat de franchisegever tussentijds extra investeringen verlangt om het merk beter in de markt te zetten. Zulke verplichtingen kunnen de kosten opdrijven. Controleer in het contract wanneer en hoe zulke investeringen kunnen worden gevraagd.
Hoe de Wet franchise in de praktijk uitpakt
Vijf jaar na de invoering van de wet is het beeld gemengd. Positief is de verbeterde informatievoorziening vóór het sluiten van de overeenkomst. Franchisegevers zijn zich bewuster van hun verplichtingen en denken zorgvuldiger na over welke informatie zij op welk moment delen.
Dat helpt kandidaat-franchisenemers zich beter voor te bereiden en weloverwogen keuzes te maken. Het werkt door in de samenwerking tijdens de looptijd van het contract.
Ook het overleg is professioneler geworden. De franchiserelatie wordt minder als vrijblijvend gezien. Er zijn beter georganiseerde overlegstructuren ontstaan, zoals franchiseraden, overlegplatformen en franchisenemersverenigingen.
Tegelijk kleeft er een keerzijde aan de wet. Veel bepalingen zijn open normen, zoals goed franchisegeverschap en alle relevante informatie. Die begrippen bieden ruimte voor interpretatie, maar zorgen voor rechtsonzekerheid: met name kleinere ondernemers vinden het lastig te bepalen wat precies van hen wordt verwacht.
Omdat richtinggevende rechtspraak voorlopig uitblijft, blijft die onzekerheid bestaan. Ook de efficiëntie kent kanttekeningen: het aanpassen van bestaande contracten na de invoering van de wet bleek veel tijdrovender en kostbaarder dan vooraf was ingeschat.
Als (aanstaand) franchisenemer heb je het meest aan gerichte vragen aan de franchisegever. Vraag niet alleen om de stukken, maar ook om uitleg: welke informatie wordt wanneer gedeeld en hoe is het overleg georganiseerd?
Wat gebeurt er bij een wijziging van de formule? En wat betekenen de open normen in jouw contract in de praktijk? Laat dat desnoods door een jurist of adviseur met franchisekennis beoordelen.
De NFV is belangenbehartiger voor franchisegevend Nederland en kan desgewenst doorverwijzen naar een mediator uit haar bestand. De NFV vermeldt mediationkosten van 800,-- euro ex BTW per partij. Als mediation niet tot een oplossing leidt, kan arbitrage de volgende stap zijn als partijen dat afspreken (NFV).
Vergelijking: Vóór en na de Wet franchise (2021–2026)
- Overlegstructuren
- Voordat: informeel; Na: gestructureerd (franchiseraden, verenigingen)
- Wijzigingsrecht
- Voordat: vrijblijvend; Na: instemmingsrecht vereist bij kostenverhogende wijzigingen
- Rechtsonzekerheid
- Voordat: laag; Na: hoog door open normen (zoals ‘goed franchisegeverschap’)
Checklist voor je franchisebesluit
Vraag vóór ondertekening de volledige bedrijfsinformatie op. Daaronder vallen de franchiseovereenkomst met alle bijlagen en de uitleg van de franchiseformule. Vraag ook om de overlegafspraken en de contactgegevens van andere franchisenemers.
Verder: een overzicht van alle kosten, investeringen en financiële bijdragen, informatie over de financiële situatie van de franchisegever en financiële gegevens over jouw locatie of vergelijkbare vestigingen. Gebruik de bedenktijd van vier weken bewust.
In die periode mag de franchisegever de conceptovereenkomst niet wijzigen, het contract niet afsluiten en geen betalingen of investeringen vragen. Ga na of jouw situatie onder een uitzondering valt, bijvoorbeeld bij een verlenging of bij een dochtermaatschappij van de franchisegever.
Zet alle kosten en investeringen op een rij en vergelijk ze met je eigen berekening: entree fee of startbijdrage, marketingbijdragen, doorlopende vergoedingen en de investeringen die je moet doen. Vraag om een volledige specificatie per post, met het moment waarop je betaalt.
Vraag om een schriftelijke specificatie van het eenmalige entreegeld, de periodieke franchisefee, marketingbijdragen en investeringen. Noteer per post het bedrag, het betaalmoment en waarvoor de bijdrage wordt gebruikt, zodat je de afspraken met je exploitatiebegroting kunt vergelijken.
Neem ook de overige contractposten mee: contractsduur, verzekeringen en bedrijfspand.
Vraag de franchisegever op welke wijze en met welke frequentie je omzetcijfers kunt opvragen en welke cijfers van jouw locatie of vergelijkbare vestigingen beschikbaar zijn.
Check de overlegstructuur. Is er een franchiseraad, een overlegplatform of een franchisenemersvereniging? Hoe vaak wordt er overlegd en hoe worden besluiten genomen?
Neem de wijzigings- en instemmingsrechten door. Wat gebeurt er als de franchisegever de formule wil aanpassen? Welke financiële gevolgen kunnen optreden? In welke gevallen is jouw instemming of die van de meerderheid van de franchisenemers nodig?
Vraag om uitleg over de open normen in jouw contract, zoals goed franchisegeverschap en het verstrekken van alle relevante informatie. Laat een jurist of franchiseadviseur met je meelezen. Leg de antwoorden van de franchisegever schriftelijk vast, zodat je later kunt terugvinden wat is toegezegd.
Vraag hoe de franchisegever jaarlijks terugkoppelt in hoeverre opslagen en andere financiële bijdragen uit het voorafgaande boekjaar de kosten of investeringen dekten waarvoor ze waren gevraagd (Staatsblad 2020, 251).
Stappen voor een veilige franchiseovereenkomst
- Vraag volledige bedrijfsinformatie opInclusief overeenkomst, bijlagen, formule-uitleg en contactgegevens van andere franchisenemers.
- Gebruik de vier weken bedenktijdGeen wijzigingen aan conceptovereenkomst, geen contractafsluiting, geen betalingen of investeringen.
- Analyseer alle kosten en investeringenEntreegeld, periodieke fees, marketingbijdragen, investeringen in pand of apparatuur.
- Controleer financiële gezondheidVraag om omzetcijfers en financiële gegevens van jouw locatie of vergelijkbare vestigingen.
- Beoordeel overlegstructuur en instemmingsrechtenCheck of er een franchiseraad of vereniging is en wanneer je instemming nodig is.
- Laat jurist met franchisekennis meelezenBeoordeel open normen zoals 'goed franchisegeverschap' en 'alle relevante informatie'.
Checklist: Wat moet je vragen voordat je tekent?
- Volledige franchiseovereenkomst met bijlagenJa
- Uitleg van de franchiseformuleJa
- Contactgegevens van andere franchisenemersJa
- Overzicht van alle kosten en betaalmomentenJa
- Financiële gegevens van jouw locatie of vergelijkbare vestigingenJa
- Wijze en frequentie van omzetcijfers opvragenJa
- Overlegstructuur (franchiseraad, vereniging)Ja
- Uitleg over open normen (goed franchisegeverschap)Ja
- Jaarlijkse terugkoppeling op financiële bijdragenJa

