
Franchise
Wat moet er in een franchiseovereenkomst staan?
Sinds 1 januari 2021 staat de franchiseovereenkomst in het Burgerlijk Wetboek, in de artikelen 7:911 tot en met 7:922 BW.
Valt jouw overeenkomst onder de Wet franchise?
Sinds 1 januari 2021 staat de franchiseovereenkomst in het Burgerlijk Wetboek, in de artikelen 7:911 tot en met 7:922 BW. De wet bevat dwingendrechtelijke bepalingen die de franchisenemer versterken en evenwicht brengen tussen franchisegever en franchisenemer. Die bescherming geldt alleen als jouw overeenkomst kwalificeert als franchiseovereenkomst in de zin van artikel 7:911 BW. Dat is de eerste vraag.
Voor de vraag wat er in het contract moet staan, is de wet zelf de maatstaf. De wet noemt vier deelgebieden: precontractuele uitwisseling van informatie, tussentijdse wijziging, beëindiging en overleg tussen franchisegever en franchisenemers.
Artikel 7:911 lid 1 BW omschrijft de franchiseovereenkomst als de overeenkomst waarbij de franchisegever de franchisenemer tegen vergoeding een recht verleent en een verplichting oplegt.
De franchisenemer moet een franchiseformule exploiteren op de manier die de franchisegever bepaalt. Dat gebeurt voor de productie of verkoop van goederen dan wel het verrichten van diensten.
De samenstellende delen zijn: een vergoeding, een recht én een verplichting, exploitatie van een formule en een door de franchisegever bepaalde wijze van exploiteren.
De titel die partijen geven is niet doorslaggevend. Een contract dat 'distributieovereenkomst' heet, kan toch onder de Wet franchise vallen, en omgekeerd. De kwalificatie kent twee fases.
Eerst de uitlegfase: aan de hand van de Haviltex-maatstaf wordt vastgesteld welke rechten en verplichtingen partijen zijn overeengekomen. Daarbij telt niet alleen de taalkundige uitleg, maar ook wat partijen over en weer redelijkerwijs uit elkaars verklaringen en gedragingen mochten afleiden.
Daarna de kwalificatiefase: voldoen die rechten en verplichtingen aan de wettelijke definitie? De bedoeling van partijen is daarbij niet relevant; het gaat om de objectieve kenmerken van de overeenkomst.
Dat dit in de praktijk tot geschil leidt, blijkt uit een kort geding bij de Rechtbank Midden-Nederland. Een partij had de samenwerkingsovereenkomst vóór de overeengekomen einddatum opgezegd; de wederpartij stelde dat sprake was van een franchiseovereenkomst die niet zomaar opzegbaar was. De vordering tot nakoming werd afgewezen, omdat onduidelijk was hoe de overeenkomst precies gekwalificeerd moest worden en een kort geding zich daar niet voor leende.
Maak de overeenkomst daarom zelf expliciet over de rechten en verplichtingen, formulegebruik en vergoeding. Zo komt de kwalificatie niet pas achteraf in een procedure vast te liggen.
Kwalificatie van een franchiseovereenkomst volgens de Wet franchise
- Uitlegfase (Haviltex-maatstaf)Analyseer de rechten en verplichtingen op basis van taalkundige uitleg en redelijkerwijs afleidbare gedragingen van partijen.
- Besluit: valt het contract onder de Wet franchise?Alleen als alle kenmerken (vergoeding, recht, verplichting, formuleexploitatie) aanwezig zijn, geldt de bescherming van de wet.
Precontractuele informatie en standstill-periode
De precontractuele informatie-uitwisseling is een van de vier deelgebieden die de wetgever in de artikelen 7:911 tot en met 7:922 BW regelt. De andere drie zijn tussentijdse wijziging van de franchiseovereenkomst, beëindiging van de samenwerking en overleg tussen franchisegever en franchisenemers. Partijen moeten vóór het sluiten van de overeenkomst bepaalde informatie delen. Zo krijgen beide voldoende zicht op de risico's van de franchiseovereenkomst.
Concreet krijgt de franchisenemer een conceptovereenkomst van de franchisegever en de tijd om dat te bestuderen en/of door een deskundige te laten beoordelen. In die periode mag de franchisegever het concept niet wijzigen: de standstill-periode.
Wat moet er in het contract of dossier staan? In elk geval welke informatie precontractueel is gedeeld, welk concept is verstrekt en wanneer de franchisenemer kon beoordelen.
Leg in het dossier vast welke stukken op welk moment zijn verstrekt, welke versie van het concept is voorgelegd en wanneer de franchisenemer het concept kon laten beoordelen. Zonder die vastlegging is achteraf niet aannemelijk te maken dat de procedure is gevolgd.
Kernafspraken over de formule en samenwerking
Een franchiseovereenkomst hoort in elk geval duur, formule, merkgebruik, vergoedingen, instemmingsrechten, non-concurrentie en exclusiviteit te regelen. Die onderwerpen sluiten aan op de wettelijke definitie: het recht én de verplichting om de formule tegen een vergoeding te exploiteren volgens de methode die de franchisegever voorschrijft. Daarnaast regelt de wet onder meer de informatieverstrekking, de instemmingsrechten en de ondersteuningsplicht van franchisegevers.
Werk de formule concreet uit: wat valt eronder (merk, naam, formule, handboek, huisstijl, assortiment, werkwijze), wie is rechthebbende op merk en formule, en wat mag de franchisenemer daarmee wel en niet doen? Beschrijf ook welke ondersteuning de franchisegever levert en waartoe de franchisenemer verplicht is. Zo staat de voorgeschreven exploitatiemethode niet alleen in een handboek of gewoonte, maar ook in de overeenkomst zelf.
Baken vergoedingen en exclusiviteit af: welke vergoedingen betaalt de franchisenemer, waarvoor, en op welke grondslag worden ze berekend of aangepast? Beschrijf bij exclusiviteit hoe ver die strekt — gebied, verkoopkanaal of klantgroep — en welke uitzonderingen de franchisegever zich voorbehoudt, bijvoorbeeld verkoop via eigen vestigingen of online.
Wijzigingen, investeringen en instemmingsrecht
De tussentijdse wijziging van een franchiseovereenkomst is een van de vier deelgebieden van de wet. Tijdens de looptijd moet de franchisegever de franchisenemer informeren over verlangde investeringen, ontwikkelingen, plannen en wijzigingen die de franchiseovereenkomst raken. Leg in de overeenkomst vast hoe die informatie wordt verstrekt, binnen welke termijn en hoe de franchisenemer daarop kan reageren.
De wet kent een instemmingsvereiste voor wijzigingen in de franchiseformule. Voor dat vereiste gold overgangsrecht. Hetzelfde gold voor goodwill en voor een non-concurrentiebeding. Bestaande franchiseovereenkomsten hoefden niet op alle onderdelen vanaf 1 januari 2021 aan de wet te voldoen; voor deze bepalingen liep de overgangsperiode tot 1 januari 2023. Nieuwe franchiseovereenkomsten moesten direct volledig met de wet in overeenstemming zijn. Controleer bij een ouder contract dus of de bepalingen inmiddels zijn aangepast.
Wat moet er in het contract staan? In elk geval het instemmingsvereiste voor formulewijzigingen en de informatie- en overlegprocedure bij investeringen en wijzigingen.
Leg de wijzigingsprocedure zelf vast: wie mag een wijziging voorstellen, welke onderbouwing en informatie daarbij horen, welke termijn de franchisenemer krijgt om te beoordelen, hoe instemming wordt gegeven en vastgelegd, en wat gebeurt bij weigering. Een terugkerende vraag is of een nieuwe investering onder het instemmingsrecht valt. Maak daarom expliciet of en wanneer bij verlangde investeringen instemming nodig is en hoe de kosten worden verdeeld.
Beëindiging, goodwill en non-concurrentiebeding
De beëindiging van de franchisesamenwerking is het derde deelgebied waarvoor de wet een kader geeft. Het BW bevat dwingendrechtelijke bepalingen die de positie van de franchisenemer versterken. Leg vast welke opzegtermijnen en opzeggingsgronden gelden, hoe wordt omgegaan met lopende verplichtingen en voorraden na het einde, en wat er gebeurt met het gebruik van merk en formule na beëindiging.
Goodwill en een non-concurrentiebeding zijn twee onderwerpen waarvoor het overgangsrecht gold. De uitleg daarover staat in de sectie over wijzigingen, investeringen en instemmingsrecht. Beoordeel bij een bestaand contract of de aanpassing daadwerkelijk is gebeurd.
Wat moet er in het contract staan? In elk geval opzegtermijnen, opzeggingsgronden, afwikkeling van voorraden en lopende verplichtingen, merkgebruik na het einde, goodwill en het non-concurrentiebeding.
Neem in nieuwe of aangepaste overeenkomsten op of en hoe goodwill bij het einde wordt vergoed, hoe die wordt berekend en door wie. Regel ook de reikwijdte van het non-concurrentiebeding: welke activiteiten, welk gebied en welke periode. Vermeld de gevolgen bij overtreding.
Overleg en wettelijke zorgplicht
Het overleg tussen de franchisegever en zijn franchisenemers is het vierde deelgebied dat de wetgever in het Burgerlijk Wetboek heeft geregeld. Kwalificeert de overeenkomst als franchiseovereenkomst, dan zijn zowel franchisegever als franchisenemer gebonden aan de wettelijke zorgplicht. Die zorgplicht is geen vrijblijvende intentie, maar hangt samen met de kwalificatie van de overeenkomst.
Wat moet er in het contract staan? In elk geval met wie, hoe vaak en waarover wordt overlegd, en hoe de franchisegever informeert over ontwikkelingen en plannen.
Vertaal dit naar concrete afspraken in de overeenkomst of in de governance: met wie wordt overlegd (franchisenemersraad, vereniging of individuele franchisenemers), met welke frequentie, over welke onderwerpen — formuleontwikkeling, investeringen, wijzigingen, ondersteuning — en hoe de uitkomsten worden vastgelegd en gecommuniceerd. Leg ook vast hoe de franchisegever franchisenemers informeert over ontwikkelingen en plannen. Zo krijgt de wettelijke informatieplicht een aantoonbaar proces.
Praktische checklist voor de franchiseovereenkomst
Controleer bij het beoordelen van een conceptovereenkomst in ieder geval: (1) of de overeenkomst kwalificeert als franchiseovereenkomst volgens artikel 7:911 BW; (2) of de precontractuele informatie en de standstill-periode aantoonbaar zijn vastgelegd; (3) of duur, formule, merkgebruik, vergoedingen, instemmingsrechten, non-concurrentie en exclusiviteit concreet zijn uitgewerkt.
Controleer verder: (4) of informatieverstrekking, instemmingsrecht bij wijzigingen en investeringen en kostenverdeling zijn geregeld; (5) of opzegtermijnen, opzeggingsgronden, goodwill; het non-concurrentiebeding na beëindiging zijn opgenomen; (6) of overleg met franchisenemers en de wettelijke zorgplicht in concrete processen zijn vertaald.
Deze checklist volgt de vier deelgebieden van de Wet franchise: precontractuele informatie, tussentijdse wijziging, beëindiging en overleg.
Praktische checklist voor de franchiseovereenkomst
- Kwalificatie als franchiseovereenkomst volgens artikel 7:911 BWControleer of de overeenkomst voldoet aan de wettelijke definitie: vergoeding, recht en verplichting, exploitatie van een formule volgens voorschrift van de franchisegever.
- Precontractuele informatie en standstill-periode aantoonbaar vastgelegdZorg dat het conceptovereenkomst, tijdstippen van verstrekking en beoordelingsperiode duidelijk zijn vastgelegd in het dossier.
- Duur, formule, merkgebruik, vergoedingen, instemmingsrechten, non-concurrentie en exclusiviteit concreet uitgewerktBeschrijf welke elementen onder de formule vallen, wie rechthebbende is op merk en formule, en hoe exclusiviteit (gebied, kanaal, klantgroep) werkt.
- Informatieverstrekking, instemmingsrecht bij wijzigingen en investeringen, kostenverdeling geregeldLeg vast hoe informatie wordt doorgegeven, binnen welke termijn de franchisenemer kan reageren, en of instemming nodig is voor investeringen.
- Opzegtermijnen, opzeggingsgronden, goodwill, non-concurrentiebeding na beëindiging opgenomenRegel expliciet hoe goodwill wordt berekend en vergoed, en de reikwijdte van het non-concurrentiebeding (activiteiten, gebied, periode).
- Overleg met franchisenemers en wettelijke zorgplicht vertaald naar concrete processenBepaal wie (raad, vereniging, individueel), hoe vaak, over welke onderwerpen (formuleontwikkeling, investeringen) en hoe uitkomsten worden vastgelegd.

